Dấu ấn Việt ở NASA
Được làm việc cho Cơ quan Hàng không và không gian Mỹ (NASA) là ước mơ của các nhà khoa học trên toàn thế giới. Và dấu ấn Việt đă ghi đậm trong nhiều thành tựu của NASA suốt 40 năm qua, từ tiến sĩ Nguyễn Xuân Vinh với nghiên cứu quỹ đạo phi thuyền, đến hàng trăm chuyên gia Việt các thế hệ tiếp sau và có cả nguồn chất xám được đào tạo từ quê Việt.

Eugene H. Trinh (Trịnh Hữu Châu), sinh 1950 tại Sài G̣n. Tiến sĩ vật lư ứng dụng ĐH Yale 1977. Phi hành gia trên chuyến tàu con thoi Columbia 12 số hiệu STS-50 năm 1992, bay lên trạm không gian Skylab trong chuyến bay dài 13 ngày - dài nhất trong toàn bộ chương tŕnh tàu con thoi. Eugene H. Trinh hiện đang làm việc ở Jet Propulsion Laboratory của NASA ở California.
Jonathan Lee (Điền Lê), sinh năm 1959, nhà vật lư bán dẫn và kỹ sư vật liệu kết cấu. Làm việc cho NASA từ 1989, là người phát minh ra hợp kim nhôm-silion cho NASA, là vật liệu có độ chịu lực cao nhưng lại rất nhẹ và giá thành thấp. Phát minh này sau đó đă được NASA thương mại hoá và ứng dụng rộng răi trong sản xuất ô-tô, tàu thuyền. Hiện đang làm việc tại Marshall Space Flight Center của NASA.

Diệp và Hữu Trịnh, hai vợ chồng cùng quê Bạc Liêu. Diệp sinh 1963, hiện là kỹ sư chất liệu kết cấu c̣n Hữu là kỹ sư hàng không cùng làm việc tại NASA Marshall Space Flight Center. Diệp tham gia nhiều dự án, trong đó có cả dự án phân tích hoá học và bề mặt của gương kính viễn vọng dùng tia X. C̣n Hữu chuyên về công nghệ an toàn cho phi thuyền.
Nếu có dịp viếng thăm pḥng trưng bày thành tựu chinh phục không gian của NASA ở Trung tâm điều khiển bay (Flight Control Center) của NASA ở Houston, bang Texas, bạn sẽ thấy tên của một người Việt được trang trọng tôn vinh: giáo sư - tiến sĩ toán học Nguyễn Xuân Vinh. Thời mà đại đa số dân Việt c̣n đi xe đạp th́ những nghiên cứu của Nguyễn Xuân Vinh bằng các lư thuyết toán học đă vạch đường bay cho phi thuyền lên mặt trăng.
Chính NASA đă bảo trợ cho Nguyễn Xuân Vinh nghiên cứu thành công việc tính toán quỹ đạo tối ưu cho phi thuyền để làm luận án tiến sĩ. Ông là người Việt Nam đầu tiên và cũng là người đầu tiên ở Đại học Colorado được cấp bằng tiến sĩ khoa học không gian vào năm 1962 với công tŕnh này. Những lư thuyết của Nguyễn Xuân Vinh đă góp phần quan trọng đưa các phi thuyền Apollo lên được mặt trăng thành công và sau này được ứng dụng vào việc thu hồi các phi thuyền con thoi trở về trái đất.
Bùi Trí Trọng, sinh 1965 tại Sài G̣n. Tiến sĩ hàng không và không gian ĐH Stanford. Chính thức làm việc cho Glenn Research Center của NASA từ 1997 với công việc khởi đầu là kỹ sư hàng không. Hiện đang làm việc ở Dryden Flight Research Center, chuyên nghiên cứu và thử nghiệm các loại tên lửa.
Ra đời từ 1958, đến nay NASA đă có tới 20 cơ quan trực thuộc nằm rải khắp nước Mỹ và nhiều viện nghiên cứu trong các đại học lớn. Nếu như cơ quan đầu năo của NASA ở Houston, bang Texas đảm trách việc điều hành các chuyến bay không gian có người lái từ các giàn phóng ở mũi Canaveral, bang Florida, th́ cơ quan NASA Jet Propulsion Laboratory (JPL) ở Pasadena, bang California chuyên điều khiển những chuyến bay tự động thám hiểm thái dương hệ và ngoài vũ trụ. Với hơn 15.000 chuyên gia trong mọi lĩnh vực khoa học lư thuyết và ứng dụng, NASA huy động mọi nguồn lực chất xám ưu tú để nghiên cứu các công nghệ mới phục vụ cho việc thám hiểm không gian và ứng dụng công nghệ không gian vào đời sống dưới trái đất.
Hiện chúng tôi chưa thống kê được tổng số người Việt làm ở các cơ quan NASA là bao nhiêu, nhưng chỉ riêng cơ quan Ames Research Center của NASA ở Moffett Field, bang California đă có hơn 100 chuyên gia Việt. Tiến sĩ vật lư thiên văn Eugene H. Trinh (Trịnh Hữu Châu) làm việc ở NASA-JPL đă từng là phi hành gia bay trên chuyến bay dài nhất của chương tŕnh tàu con thoi vào năm 1992. Cũng làm việc ở NASA-JPL, tiến sĩ Nguyễn Thành Tiến đă được NASA trao huy chương ngoại hạng v́ những đóng góp quan trọng trong chương tŕnh Galileo đưa phi thuyền thám hiểm sao Mộc. Trong hội đồng tư vấn quốc tế về hệ thống dữ liệu không gian của NASA-JPL có tên tiến sĩ Nguyễn Mạnh Tiến. Jonathan Lee (Điền Lê) ở Marshall Space Flight Center, bang Alabama, là người phát minh ra hợp kim nhôm - silion cho NASA, là vật liệu có độ chịu lực cao nhưng lại rất nhẹ và giá thành thấp. Đó chỉ là vài dấu ấn Việt ở NASA của thế hệ người Việt sinh ra trong thập niên 1950 - thế hệ thứ hai sau thế hệ Nguyễn Xuân Vinh.
Bruce Vu (Thanh Vũ), tiến sĩ ngành kỹ sư hàng không ĐH Mississippi State University năm 1999. Chính thức làm việc cho NASA Marshall Center từ 1988, chuyên chế tạo các hệ thống giả lập trên máy tính để nghiên cứu động học chất lỏng - những chuyển động của khí và chất lỏng có thể tác động đến các phương tiện lưu giữ, lắp ráp và phóng phi thuyền con thoi. Hiện đang làm việc ở NASA Kennedy Space Center ở Florida nghiên cứu cách ứng dụng công nghệ nano để chế tạo những máy tính có kích thước nhỏ như tế bào.
Thế hệ sinh trong thập niên 1960 trở về sau chiếm đa số trong cộng đồng chuyên gia Việt ở NASA. Tiến sĩ Bùi Trí Trọng hiện đang làm việc ở trung tâm nghiên cứu Dryden Flight Research Center ở Edwards, bang California, chuyên nghiên cứu và thử nghiệm các loại tên lửa. Tiến sĩ Nguyễn Quang Việt làm việc cho Glenn Research Center ở Cleveland, bang Ohio thiết kế và kiểm tra các thiết bị chẩn đoán cho các buồng đốt hydrô cao áp của động cơ tên lửa. Tiến sĩ Peter Ve Tran (Trần Vệ) hiện là giám đốc chương tŕnh Áp suất phi thuyền (Pressure Vessel Program) của Stennis Space Center ở Bay St. Louis, bang Missouri…
Những đột phá trong công nghệ tương lai của NASA chính là trọng trách của thế hệ trẻ sinh từ thập niên 1970. Mục tiêu "săn đầu người" của NASA không chỉ giới hạn trong những sinh viên xuất sắc ở các đại học Mỹ mà c̣n mở rộng toàn cầu qua các cuộc thi tuyển và thông báo tuyển dụng qua mạng internet. Năm 2004, Đinh Bá Tiến lúc đó chỉ mới 25 tuổi đang theo chương tŕnh nghiên cứu sinh tiến sĩ về tin học tại Đại học Huddersfield ở Anh, đă chiến thắng hàng trăm ứng viên khác trên toàn cầu và được tuyển dụng vào chương tŕnh nghiên cứu trí thông minh nhân tạo của NASA để chế tạo các phần mềm điều khiển robot, phi thuyền tự hành. Trước khi sang Anh, Đinh Bá Tiến là giảng viên của Đại học Khoa học tự nhiên TP.HCM. Dấu ấn Việt ở NASA từ nay bắt đầu có nguồn chất xám Việt được đào tạo ngay trên quê Việt.
Hiện chúng tôi chưa thống kê được tổng số người Việt làm ở các cơ quan NASA là bao nhiêu, nhưng chỉ riêng cơ quan Ames Research Center của NASA ở Moffett Field, bang California đă có hơn 100 chuyên gia Việt.
Trần Ngọc Đăng